تبلیغات
وبلاگ تخصصی محیط زیست

وبلاگ تخصصی محیط زیست
دانلود مقالات isi و کتب خارجی- مشاوره انجام پایان نامه کارشناسی ارشد آلودگی محیط زیست
نویسندگان
نظر سنجی
نظر شما درباره وبلاگ چیست؟





صفحات جانبی

آینده زمین و انسان

مشكلات موجود در زمینه محیط زیست جهانى از سه عامل عمده ناشى مى‏شود: رشد جمعیت، میزان مصرف و فناوریهاى نوین موجود. اگر چه در سالهاى اخیر كنفرانسهاى منطقه‏اى و جهانى فراوانى براى حل بحران محیط زیست، برگزار شده و مى‏شود، اما نتایج عملى بسیار ناچیزى دارند. در هر حال، اگر اقدامى عاجل، مؤثر و فراگیر صورت نگیرد باید منتظر نتایج وخیم‏ترى براى زمین و جوامع انسانى بود.

مقاله حاضر به بررسى ابعاد مختلف این بحران جهانى مى‏پردازد.

مشكلات موجود در زمینه محیط زیست جهانى از سه عامل عمده ناشى مى‏شود: رشد جمعیت، میزان مصرف و فناوریهاى نوین موجود. اگر چه در سالهاى اخیر كنفرانسهاى منطقه‏اى و جهانى فراوانى براى حل بحران محیط زیست، برگزار شده و مى‏شود، اما نتایج عملى بسیار ناچیزى دارند. در هر حال، اگر اقدامى عاجل، مؤثر و فراگیر صورت نگیرد باید منتظر نتایج وخیم‏ترى براى زمین و جوامع انسانى بود.

مقاله حاضر به بررسى ابعاد مختلف این بحران جهانى مى‏پردازد.

هفت مرد قدرتمند دنیا پول زیادى در اختیار دارند، با این حال آنها مجموعاً تنها 350 میلیون دلار براى حل یك مشكل بزرگ گرد هم آوردند. آنان همگى نگران جنگلهاى استوایى برزیل بودند و براى نجات جنگلهاى مذكور برنامه‏اى جدید و نوآورانه را ابداع نمودند. این طرح كه PPG7 نام دارد، توسط سران كشورهاى صنعتى جهان ارایه شده است. هم‏اكنون این احتمال وجود دارد كه جنگلهاى عظیم آمازون براى همیشه نابود و محو شوند. از یك سو، كارخانه‏هاى تولید چوب با سودجویى هر چه تمام‏تر درختان را قطع مى‏كنند، از سوى دیگر كشاورزان بى‏زمین در جنگ براى ادامه بقا ناچار به سوزاندن جنگل هستند و از سویى دیگر مالكان بزرگ و صاحبان گله‏هاى گوسفند به صورتى بى‏رویه ذخایر آمازون را از میان مى‏برند. چنین وضعیتى در سال 1992م. موجب شد تا مردان قدرتمند جهان به فكر چاره بیفتند. سرنوشت جنگلهاى استوایى در آن زمان موضوعى بود كه توجه زیادى را به خود برمى‏انگیخت.

امروز یعنى با گذشت نه سال از آن زمان، هنوز هم اوضاع در جنگلهاى استوایى برزیل بهبود نیافته است. اگر چه هر روز خبرهایى از موفقیتهاى به دست آمده در راه جلوگیرى از نابودى این جنگلها در رسانه‏ها منتشر مى‏شود و مجلاتى مانند »اكونومیست« راه‏حلهایى ارایه مى‏دهند، اما در عمل تا كنون چندان پیشرفتى به چشم نمى‏خورد. اخیراً دولت برزیل طرحى را تحت عنوان »برزیل به جلو« ارایه داده كه در قالب آن، در رشته‏هاى زیر بنایى سرمایه‏گذاریهاى كلانى صورت خواهد گرفت. این طرح اگر چه نام پر زرق و برق و جذابى دارد، اما با اجراى آن آسیب بزرگى به جنگلهاى آمازون وارد خواهد شد. شروع طرح مذكور به نابودى جنگلهاى مذكور شتاب بیشترى مى‏بخشد. دولت برزیل قصد دارد با اجراى طرح »برزیل به جلو« تا سال 2007 حدود 40 میلیارد دلار صرف ساخت جاده‏هاى جدید، خطوط راه‏آهن، سد و كانالهاى آب بنماید. عده‏اى از دانشمندان به سرپرستى ویلیام اف. لورنس از مؤسسه تحقیقات استوایى اسمیت سونیان، نتایج احتمالى حاصل از اجراى طرح یاد شده را محاسبه نموده‏اند. به گفته آنها در خوش بینانه‏ترین حالت، ظرف بیست سال آینده بیش از یك چهارم جنگلهاى آمازون از میان رفته و یا شدیداً آسیب مى‏بینند؛ در بدترین حالت نیز حدود نیمى از این گنجینه از میان مى‏رود؛ گنجینه‏اى كه مجموعه منحصر به فردى از ذخایر گیاهى و جانورى را در درون خود دارد.

به زودى كارشناسان آب و هوا و مسئولان این امر از بیش از 180 كشور جهان در بن گردهم مى‏آیند تا آن بخشهایى از پروتكل كیوتو را كه قابل نجات دادن و حفظ شدن است، نجات دهند. البته آنها تنها به یكى از دهها مشكل موجود در اكولوژى جهان رسیدگى مى‏كنند و بقیه معضلهاى موجود، همچنان در انتظار رسیدگى بشر در آینده باقى خواهند ماند. هیچ‏گاه اصول زندگى بشر به اندازه‏اى كه اكنون و در آغاز هزاره سوم شاهد آن هستیم، مخرب و تهدید كننده زندگى وى نبوده‏اند. از سیدنى تا نیویورك كه به صورتى پى در پى شاهد برگزارى گردهماییهاى متفاوتى در این زمینه هستیم، اما باید گفت كه شركت در این گردهماییها و جلسات، دیگر حالت مسافرت و مهمانى رفتن را پیدا كرده‏اند و كم‏تر شاهد نتیجه‏اى عملى از آنها هستیم. صحراها گسترش مى‏یابند؛ آب آشامیدنى كم‏تر مى‏شود و بشر با استفاده بیش از حد از انرژى و تولید گازهاى گلخانه‏اى، دماى كره زمین را بالا مى‏برد.

آقاى ویل استفان، مدیر برنامه بین‏المللى ژنو سفر - بیوسفر و یكى از برگزار كنندگان كنفرانس علمى ماموتها در آمستردام، مى‏گوید: »معلوم نیست سیاره ما با مجموعه‏اى جدید از آسیبهاى وارده به آن چه خواهد كرد. آیا تاب تحمل در مقابل آنها را خواهد داشت؟« البته »جامعه علمى«، به پدیده كنونى، برچسب بى‏خطر »تحول جهانى« مى‏زند و بدین ترتیب آن را بى‏ضرر به نظر مى‏نمایاند، اما این وضعیت به عقیده بسیارى از كارشناسان، پیامدهاى سنگینى را براى جامعه بشرى بر جاى خواهد گذاشت.

نابودى محیط زیست ما تدریجى است. درست همان‏طور كه پوست تخم یك پرنده به تدریج نازك‏تر و نازك‏تر مى‏شود و بالاخره جوجه از آن سر بیرون مى‏آورد، محیط زیست ما هم تدریجاً در حال كم رنگ‏تر شدن است. ابتدا »د.د.ت« در مواد غذایى پیدا شد، سپس نسل بسیارى از پرندگان و ماهیها از میان رفت. بر اثر نابودى ماهیها حدود 30 هزار ماهیگیر كانادایى بیكار شدند. یكى از علل نابودى گونه‏هایى از پرندگان، خوردن گرد د.د.ت توسط آنها بوده است. د.د.ت كه به عنوان سم در مزارع استفاده مى‏گردد، پس از نشستن بر روى دانه‏هاى گیاهان و خوردن این دانه‏ها توسط پرندگان، وارد بدن آنان مى‏گردد. ورود د.د.ت به بدن پرندگان موجب مى‏شود تا تخمهاى پرندگان پوسته‏اى نازك بیابند و مقاومت آنها در مقابل شكسته شدن كم‏تر گردد؛ لذا تعداد جوجه‏ها كاهش مى‏یابد و بدین ترتیب كم‏كم نسل این جانوران از میان مى‏رود. استفاده بیش از حد از جنگلهاى چین موجب شده تا ظرف سه سال گذشته طغیانهاى معمولى آب در رودخانه یانگ تسه كیانگ چنان مخرب گردند كه 3600 نفر بر اثر آنها كشته شده و 14 میلیون نفر بى‏خانمان گردند. حدود 30 هزار نفر هم بر اثر سیلاب در آمریكاى جنوبى جانشان به خطر افتاده؛ علت بروز این سیلابها نابودى بى‏رویه جنگل است.

حتى با آن كه به قول مجله تایم اكنون »درد زمین به درد بشریت« تبدیل شده، باز هم اوضاع نسبت به سابق تغییرى نكرده و بى‏توجهى نسبت به محیط زیست ادامه دارد. البته هشدارهاى دست‏اندركاران مربوطه همچنان ادامه مى‏یابد. امروز شاهد روز جهانى محیط زیست، تشكیل احزاب سبز، قوانین حفظ محیط زیست و اجلاسهایى نظیر اجلاس سران جهان - كه در سال 1992 در ریودو ژانیرو برگزار شد - هستیم، اما چنین سیاستهاى سمبلیكى هرگز مانع از تداوم نابودى اكوسیستم نگردیده است.

طبیعت كره زمین مى‏تواند بیش از 6 میلیارد انسان را از لحاظ مواد غذایى و امكانات مورد نیاز، آن‏گونه كه باید و شاید، تأمین نماید و در عین حال رشد مداوم اقتصادى را تضمین كند. البته در این میان بانك جهانى و برنامه توسعه سازمان ملل متحد - دو نهاد اقتصادى بزرگ جهان - بى‏كار ننشسته‏اند. آنان از جمله ارگانهایى هستند كه در بزرگ‏ترین تحقیق صورت گرفته تا كنون درباره اكوسیستمها حضور دارند. قرار است ظرف چهار سال تحقیق، پیش‏بینى دقیقى راجع به وضعیت آینده زمین صورت گیرد. در این تحقیق كه حدود 50 میلیون مارك هزینه خواهد داشت، 1500 دانشمند از سراسر دنیا شركت دارند.

امروز با دخالت بشر در اكوسیستمها چرخه آب، كربن و مواد غذایى تغییر كرده است. در نتیجه این امر، اكوسیستمها به تدریج فرسوده شده و كارایى كم‏ترى پیدا مى‏كنند. به عنوان مثال، هم‏اكنون یك قطره باران كه از مناطق نزدیك به سر چشمه رودها راهى دریا مى‏گردد، سه برابر بیش از گذشته زمان نیاز دارد تا به دریا برسد. علت نیز وجود سدها و انواع و اقسام بهره‏برداریهاى جدید از آب رودخانه‏هاست. با ورود آب رودخانه‏ها به دریاها و اقیانوسها مواد غذایى زیادى به همراه آنان وارد حوزه‏هاى دریایى مى‏گردد. این مواد غذایى توسط كشاورزان براى بالا بردن محصول در مزارع پخش مى‏شوند و به همراه آب وارد دریا مى‏گردند. وضعیت یاد شده موجب مى‏شود تا تعداد جلبكها افزایش یافته و به محیط زیست آسیب برسد. استفاده فزاینده از سوختهاى فسیلى، همچنان میزان دى‏اكسید كربن را در جو افزایش داده كه این مقدار ظرف 420 هزار سال گذشته بى‏سابقه است.

پیامدهاى ناخوشایند گرم شدن كره زمین از هم‏اكنون آشكار شده‏اند: بارانهاى شدید و پى‏درپى، افزایش طوفانها، سیلابها و قحطیها و گسترش بیابانها. البته هنوز مشخص نیست كه در نهایت این روند چه نتیجه قطعى‏اى خواهد داشت. طى دهه هفتاد بیشترین نگرانیها به پایان یافتن ذخایر مواد خام معدنى مربوط مى‏شد و گمان مى‏رفت كه اصلى‏ترین مانع رشد اقتصادى در آینده، اتمام منابع معدنى خواهد بود، اما امروز مهم‏ترین دغدغه اقتصاد در ارتباط با اكوسیستم، منابعى هستند كه اگر درست از آنها استفاده مى‏شد، همیشه پابرجا بودند؛ منابعى مانند آب، زمین قابل كشت، جنگلها و ماهیها. هم‏اكنون حدود 70 درصد ذخایر ماهى در دریاهاى جهان مورد استفاده بیش از حد قرار گرفته‏اند. 16 درصد زمینهاى كشاورزى جهان هم چنان مورد بهره‏بردارى بى‏رویه قرار دارند كه قدرت بارورى خود را عملاً از دست داده‏اند و استفاده چندانى نمى‏توان از آنها كرد. حدود 40 درصد از مردم كره زمین هم از كمبود شدید آب رنج مى‏برند.

در حالى كه تحقیقات ژنتیكى، رؤیاى مدیران صنعتى را برآورده مى‏كنند، به گفته برخى از كارشناسان، انسان به واسطه تغییراتى كه در محیط مى‏دهد، مقدمات تغییر خود را نیز فراهم مى‏نماید؛ تغییراتى كه از عصر هوموساپینها، ششمین مرحله تغییر تاكنون محسوب مى‏شوند. البته این تحولات صرفاً محدود به كاهش گونه‏هاى جانورى و گیاهى نمى‏شود. كاهش نوع گونه‏هاى حیات، آسیبهاى وارده به اكوسیستم را نیز افزایش مى‏دهد و بازده آن پایین مى‏آید.

این نكته نیاز به توضیح ندارد كه اقتصاد در كل 193 كشور كره زمین بر مبناى صادرات كالا و خدمات با استفاده از اكوسیستم استوار است و لذا حیات انسانها و اقتصاد متكى به كارآیى اكو سیستمها بوده و با آنها ارتباط مستقیم دارد. بشر بدون توجه به این موضوع، همواره كوشیده است تا بالاترین سودجویى ممكن را در ارتباط با طبیعت داشته باشد. طبیعت، به خصوص در كشورهاى صنعتى، بیش از حد مورد استفاده قرار گرفته و ذخایر آن در حال نابودى است. شهرسازى در آمریكاى شمالى بخش اعظم طبیعت بكر این ناحیه را دچار آسیب نموده است. البته یك نكته نیز گفتنى است و آن این كه با و جود تمامى این آسیبها، ایالات متحده آمریكا، قدرت شماره یك كشاورزى در جهان است. در آمریكاى شمالى یعنى محدوده كشورهاى كانادا و ایالات متحده آمریكا، به ازاى هر یك نفر جمعیت، نسبت به سایر جاها دو برابر زمین كشاورزى وجود دارد. كشورها چه كشاورزى پیشرفته‏اى داشته باشند و چه نسبتاً عقب‏مانده باشند، یك نكته در مورد آنها صادق است و آن این كه حیات آنها وابسته به روابط اكولوژیكى در نواحى آنان مى‏باشد. در این میان در حالى كه ما براى هر كدام از ساكنان كره زمین، نیازمند 2/85 هكتار زمین قابل بارورى هستیم، این رقم در حال حاضر به ازاى هر نفر حدود 2/2 هكتار است. اكنون مى‏توان گفت كه انسانها به یك سیاره دیگر غیر از زمین هم نیاز دارند، اما از آنجایى كه ما یك كره قابل زیست بیشتر نداریم، طبیعت بیش از ظرفیتش مورد بهره‏بردارى قرار مى‏گیرد.

البته هنوز مشكل خیلى جدى نشده است. شش میلیارد نفر هنوز هم رقمى نیست كه كره زمین در تأمین غلات، ماهى و سبزیجات براى آن دچار مشكل مهمى گردد. اگر چه در حال حاضر گرسنگان زیادى در سطح جهان وجود دارند، اما گره موجود در میزان مواد غذایى نیست، بلكه در نحوه تقسیم آنهاست. تقسیم ناعادلانه مواد غذایى موجب شده تا گروهى بیش از حد بخورند و گروهى هم از گرسنگى رنج ببرند. با عادلانه نمودن سیستم تقسیم، مشكل قابل حل شدن است، اما در آینده این‏گونه نخواهد بود. بعدها مشكل ما میزان مواد غذایى هم خواهد گردید. از یك سو جمعیت كره زمین رو به افزایش است و از سوى دیگر استفاده بیش از حد منابع طبیعى در آینده بازده اكولوژى را پایین آورده و در دراز مدت، میزان محصول را كاهش مى‏دهد. به عنوان مثال در حال حاضر در مقایسه با توان تولید ماهى در دریاهاى جهان، ظرفیت ناوگانهاى ماهیگیرى در سطح جهان 40 درصد بیش از مقدار صحیح آن است، لذا از یك سو قدرت اكوسیستمها تحلیل مى‏رود و از سوى دیگر تقاضا افزایش مى‏یابد. براساس تحقیقى كه اوایل دهه هفتاد توسط یك زوج زیست‏شناس، به نامهاى آنه و پاول اهرلیش، صورت گرفت، مشخص شد كه مشكلات موجود در زمینه محیط زیست جهانى از سه عامل ناشى مى‏شود: رشد جمعیت، میزان مصرف و فناوریهاى موجود. اما این كه براى كاهش این مشكلات به كدام یك از این عوامل مى‏توان توسل جست، سؤالى است كه باید بدان پاسخ مناسبى داده شود.

سال گذشته، هنگامى كه رود لابرز - مدیر سابق بنیاد جهانى طبیعت و نخست‏وزیر پیشین هلند كه هم‏اكنون كمیسر سازمان ملل در امور آوارگان است - گزارشى را تحت عنوان »گزارش سیاره زنده« ارایه داد، نوعى تابو را در هم شكست. او در گزارش خود تصریح كرد كه جمعیت نامناسب كره زمین خود به تنهایى خطرى بزرگ براى كره زمین محسوب مى‏شود. اگر چه به یمن رشد رفاه و سیاستمداران هوشمند در برخى كشورها، افزایش جمعیت به سرعت ده سال پیش صورت نمى‏گیرد، اما جمعیت كره زمین همچنان بیشتر مى‏شود. بنابر برآورد سازمان ملل تا سال 2020 میلادى جمعیت كره زمین 1/5 میلیارد نفر افزایش خواهد یافت. اگر هر كدام از این سكنه جدید زمین، سالانه تنها نیم تن دى‏اكسید كربن - یعنى حتى كم‏تر از مقدار شاخص آن در هلند - تولید كنند، در بهترین حالت هم، آنچه كه در پروتكل كیوتو در مورد كاهش گاز دى‏اكسید كربن در نظر گرفته شده، محقق نخواهد شد.

در مورد میزان مصرف انسانها هم امیدوارى چندانى وجود ندارد. برعكس هنوز حدود یك پنجم مردم جهان در فقر به سر مى‏برند و در انتظار خانه و غذاى مداوم و مناسب هستند. هر كس كه استطاعت مالى مى‏یابد، یك ماشین قوى‏تر و یك ساختمان بزرگ‏تر مى‏خرد و بیشتر به مسافرت مى‏رود و در انتها هم زباله بیشترى را از خود به جاى مى‏گذارد. لذا كارشناسان سازمان توسعه و همكاریهاى اقتصادى در گزارشى كه اخیراً منتشر شده، رشد مصرف را در آینده موجب افزایش آسیبهاى وارده به محیط زیست دانسته‏اند و بسیار بعید مى‏دانند كه بهبودى در زمینه مصرف در جهان حاصل شود.

پی‌نوشت:

× برگرفته از: ماهنامه سیاحت غرب، مركز پژوهشهاى صدا و سیما، سال اول، شماره هفتم، دى‏ماه 1382 به نقل از: دى‏تسایت، 14 ژوئیه 2001.

Fritz Vorholz .1

منبع: ماهنامه موعود

 




طبقه بندی: مقالات،
[ دوشنبه 18 مرداد 1389 ] [ 10:07 ق.ظ ] [ سهیلا ]

درباره وبلاگ

لینک های مفید
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

تبادل لینک

خرید بک لینک